de Moslimkrant

CIA-martelingen pleit misstanden elders niet vrij

Na Hiroshima, Vietnam en Nicaragua, om maar een paar gewelds-oprispingen te noemen, ligt er nu het rapport over de CIA-martelingen. De Amerikanen weer en het was nog erger dan we dachten. De slachtoffers in dit geval zijn allemaal moslims, anders dan in de conflicten waarin de VS betrokken waren in de 20ste eeuw en waar vooral boeddhisten en christenen in Azië en Latijns Amerika het te verduren hadden.

Speelt religie een rol? Zouden de ondervragers handelend vanuit een westers-christelijke overtuiging hun gevangenen als minder menselijk hebben gezien dan destijds de communistische Vietcong? Ik vraag het me af. Conflict, geweld en macht hebben zo hun eigen dynamiek die mensen ongevoeliger maakt voor het lijden van anderen en die de meest vreselijke en ondenkbare handelingen lijkt te excuseren.

Het rapport over de martelingen komt op een moment dat de VS tegelijkertijd geconfronteerd wordt met de steeds terugkerende erfenis van de slavernij: de enorme ongelijkheid tussen blank en zwart. We krijgen een beeld van een samenleving waar de ‘ander’ – moslim of zwart- als vijand wordt gezien en ongestraft kan worden gemarteld of gedood. Maar dat is een karikaturaal beeld van een veel complexere en, jazeker, vooruitstrevende samenleving. De enorme misstanden in een welvarend, stabiel en machtig land als de VS zijn onaanvaardbaar en razend frustrerend. De Amerikanen hebben nog altijd onevenredig veel invloed op de economie, cultuur en denkwijzen in een groot deel van de wereld. We verwachten beter van ze, zelfs degenen die zichzelf als vijand van de VS beschouwen.

We leven nog in de schaduw van de Amerikaanse eeuw. Amerikaanse acties worden over de hele wereld gevoeld, van het NSA-afluisterschandaal tot dit nieuwe martelingenrapport. Het is makkelijk om met veel leedvermaak de VS af te doen als een huichelachtige grootmacht die iedereen met opgeheven vinger de les leest, als het geo-strategisch uitkomt. Maar wie heeft daarbij baat?

Het is niet toevallig dat degenen die het hardst schreeuwen over de Amerikaanse hypocrisie de sociale-media-vertakkingen zijn van de IS en de Iraanse staat. “Hoe kan je de Islamitische Staat barbaars noemen”, was een Jihadi reactie op Twitter. Terwijl Irans opperste leider Khamenei tweette over “#ToutureReport #HumanRightsDay #Ferguson”.

Ondertussen blijven de meeste regeringen in het Midden-Oosten en hun media vrij stil over het rapport. Afgezien van wat zich momenteel afspeelt in Syrië of Egypte nog veel erger is dan wat de CIA heeft gedaan, zijn vrijwel alle landen in de regio betrokken geweest bij het beschamende ‘rendition’ programma.

Om te zeggen dat de methodes effectief waren, is wansmakelijk. Er is geen excuus voor de martelingen. Met een beschuldigende vinger wijzen naar de nog grotere vijand is eigen verantwoordelijkheid ontwijken, een wankel moreel kompas dat binnen de VS deze praktijk openlijk verdedigt. Amerika zelf zou er baat bij hebben om schoon schip te maken en de verantwoordelijken te straffen.

De publicatie van de samenvatting van het rapport door de Senaat kan ook niet als verzachtende omstandigheid worden aangevoerd. Om toe te geven dat er verschrikkelijke dingen zijn gebeurd, is niet genoeg. We moeten tenminste zelf orde op zaken stellen voordat veel misdaden naderhand vergoelijkt worden.

Toch is het functioneren van de Amerikaanse pers en de interne controlemechanismes iets waarvan de rest van de wereld kan leren. Dat geldt zowel voor Nederland als de Arabische wereld. Nederland heeft zijn eigen schandalen die soms in de doofpot verdwijnen door een combinatie van politiek paternalisme en een gedweeë journalistieke traditie. De staat probeert verantwoordelijkheid te ontwijken over wandaden en misstappen in Nederlands-Indië, tegen de Molukse treinkapers, in Srebrenica.

Stilstaan bij de hypocrisie van de Amerikanen of van Nederland en mensenrechtenschendingen is niet erg productief, zeker niet voor landen in het Midden-Oosten die zelf geen rechtstaat hebben en waar de media in de verdrukking zijn. Kritiek op de Amerikaanse handelingen is terecht, uiteraard. Maar net zoals de Amerikanen niet kunnen aanvoeren dat de tactieken van hun tegenstanders een excuus zijn voor martelingen, net zomin kan de rest van de wereld lokale misstanden wegpoetsen door naar de Amerikaanse martelingen te wijzen.

© de Moslimkrant.nl, alle rechten voorbehouden.